بيان مصيبت،گريه کردن با آواز،آواز ماتم،شيون و زارى،مويهگرى،زارى بر مرده،شعرى که در ماتم و سوگوارى با صوت حزين و ناله و زارى خوانند،اعم از سوگوارىبراى کسى که تازه مرده، يا براى امامان شيعه. (۱)
ترکيبات ديگر آن عبارت است از:نوحهآراستن،نوحه ساختن،نوحه سرودن،نوحهخوانى.نوحهگرى بر مرده،رسم جاهليتبوده است و کارى مکروه است، (۲) مگر براى معصومين«ع»که نوحه و گريه بر آنان از شعائرمهم و از عوامل نشر فضيلتها و احياى ياد اسوههاى کمال است و خود امامان برسيد الشهدا«ع»مىگريستند و امر به نوحهخوانى مىکردند. بر جعفر طيار و حمزهسيد الشهدا نوحهخوانى شد.
آنچه که از کراهت نوحه و ناپسند بودن شغل نوحهگرى وزشت بودن اجرت نوحهگر در روايات ياد شده،ناظر به نوحهگريهاى جاهلى است کهآميخته به باطل و گاهى حرام بود. (۳)
در فرهنگ عزادارى براى امام حسين،نوحه به نوعى خاص از شعر مرثيه مىگويند کهدر مجالس به صورت جمعى اجرا مىشود.«اشعار نوحه را براى سينه زدن مىساختند،يکى نوحه مىخواند و ديگران به نوا و آهنگ و وزن اشعار نوحهخوان سينه مىزدند.ولىاشعار مرثيه را با آهنگ در مجالس سوگوارى براى به گريه افکندن و اظهار تاسفشنوندگان بر قتل شهداى کربلا مىخواندند و عنوان روضه نداشت.»، (۴)
«...از معروفترينشعراى عصر قاجار که مرثيه و نوحه ساختهاند، مىتوان يغماى جندقى و وصال شيرازىرا نام برد». (۵)
اين شيوه در بين عربها هم متداول است و سبک مرثيه سرايى و نوحهخوانىبر سالار شهيدان مخصوص است.با توجه به گستردگى اين مراسم و رواج آن در طولسال،حتى در سوگ امامان ديگر،ضرورت دارد که سرودههاى ناب و نوحههاى صحيح ودور از تحريفها و دروغها پديد آيد و فرهنگ عاشورا در قالب نوحه نيز ترويج گردد ونوحه خوانان نيز،بيش از هدف قرار دادن گريه،نشر فضيلتهاى اهل بيت را هدف قرار دهند. (۶)
۱-لغتنامه،دهخدا.
۲-بحار الانوار،ج 79،ص 88.
۳-به روايات مربوط به تعزيه و ماتم و نوحه در بحار الانوار،ج 79،ص 71 تا 113 مراجعه کنيد.
۴-موسيقى مذهبى ايران،ص 7.
۵-همان،ص 29.
۶-نگرشى به مرثيه سرايى در ايران،عبد الرضا افسرى،بررسى گستردهاى از سابقه اين کار در ايران و انواع مرثيهسراييها دارد.
نخل،درختخرماست،اما در اصطلاح مراسم سوگوارى محرم،به وسيلهاى بزرگ واتاقکى تابوت مانند گفته مىشود که با پوشش سياه و انواع شالهاى رنگارنگ و آيينه وچراغ... مىآرايند و بعنوان سمبل تابوت سيد الشهدا«ع»در روز عاشورا در حسينيهها وتکيهها آن را بلند مىکنند و به محل اجراى تعزيه مىبرند.«فلسفه آن چنين است که:اگرچه در کربلا نبوديم و جسم پاره پاره شهدا بر زمين ماند،امروز سمبل جنازه آن عزيزان رابا تشريفات و آذينبندى و با احترام تشييع مىکنيم.و با چندين بار گرداندن در کوچهها ومحلهها با نداى يا محمد،يا فاطمه،يا على،يا حسن،و يا حسين،آن را با احترام بر زمينمىگذارند.» نخل بندى، نخل آرايى،نخل گردانى از اصطلاحات اين سنت مذهبى استو در هند،رواج بيشترى دارد. عموما مردم شهرها براى نخل،قداستخاصى قائلند و بلندکردن آن را طى مراسم سنتى ويژهاى انجام مىدهند.نخلها اغلب سنگين است و حمل ونقل آن را عدهاى مردان قوى عهدهدار مىشوند.«نخل آرا»به کسى گويند که نخل محرم رامىآرايد،نخل محرم،نخل عزا، نخل تابوت،نخل ماتم نيز گفته مىشود.
پذيرش ولايتعهدي از طرف امام رضا ـ عليه السّلام ـ امري اجباري بوده و لذا براي امام دو راه بيش نبوده يا قبول نميكردند كه موجب كشته شدن خويش و ديگر علويان ميشد و يا ميپذيرفتند كه اين كار را كردند كه فوايدي نيز چون: حفظ نفس خود و ديگر شيعيان، آشنا ساختن مردم با تعاليم اسلامي، افشاء ماهيت مأمون، مبارزه با شبهات ديني و خنثي كردن توطئههاي حكومت بدنبال داشت.
